Ngân vang mãi giai điệu Tổ quốc (phần 4)

Phạm Việt Long

18/08/2022 10:17

Vào những năm 1964 – 1965, khi tôi học cuối cấp ba, đế quốc Mỹ gây hấn, ngụy tạo sự kiện Vịnh Bắc bộ vào 4 tháng 8 năm 1964 để có cớ ném bom miền Bắc Việt Nam, và quân dân ta kiên cường chống lại cuộc chiến tranh phá hoại do đế quốc Mỹ tiến hành. Lớp học sinh chúng tôi sục sôi trong niềm căm hận bọn xâm lược ngang nhiên đem bom tàn phá xóm làng, thành phố của chúng ta, giết hại biết bao dân thường.

bia-ngan-vang-mai-giai-dieu-to-quoc-1660572196.jpg
 

 

Khi sự kiện Vịnh Bắc bộ xảy ra, Mỹ kiếm cớ dùng máy bay oanh tạc miền Bắc, ngay trong đêm 5 tháng 8 năm 1964, nhạc sĩ Vĩnh Cát, khi đó là Bí thư Đoàn thanh niên trường Âm nhạc Việt Nam, đã viết ca khúc Có chúng tôi sẵn sàng :

“1. Trời xanh đã nổi lửa

Biển xanh đã cuộn sóng

Đất nước đã đứng dậy

Cả Tổ quốc đang gọi ta

Có chúng tôi đã sẵn sàng

Máu sôi lên uất hận tràn

Vì nhân dân hiến cả tuổi xuân

Sẵn sàng ta ra đi chiến đấu

Súng trong tay đã lắp đạn

Bắn cho tan lũ bạo tàn

Dù gian nguy

bất kỳ nơi đâu có giặc là đánh

Đánh là phải thắng!

2. Chờ nghe tiếng Đảng gọi

Là ta quyết nhập ngũ

Bước dồn ra chiến trường

Vượt Trường Sơn ra tiền phương

Chúng tôi ra đi sẵn sàng

Đến nơi đâu nếu Đảng cần

Từ bao lâu mối hận thù sâu

Quyết diệt cho tan đế quốc Mỹ

Có anh em sát cánh cùng

Khắp năm châu vững một lòng

Dù gian nguy

bất kỳ nơi đâu có giặc là đánh

Đánh là phải thắng!”

Có thể nói, đây là “lời hiệu triệu” bằng âm nhạc, cuốn hút hàng triệu thanh niên sẵn sàng cống hiến sức trẻ cho Tổ quốc. Chỉ mấy hôm sau, “Có chúng tôi sẵn sàng” do tốp ca nam nữ trình bày, đã vang lên trên sóng Đài TNVN. Sau đó TW Đoàn phát động phong trào 3 sẵn sàng. Chúng tôi viết đơn tình nguyện đi bộ đội. Trong lúc chờ được xét tuyển nhập ngũ, chúng tôi tập đeo ba lô, hành quân vào các buổi tối. Chúng tôi hát lại các bài của thế hệ cha anh: ‘’Cùng nhau đi hồng binh” (Đinh Nhu), “Hành quân xa” (Đỗ Nhuận)… Tâm hồn chúng tôi cũng hừng hực tinh thần yêu nước, hòa với các bài hát được phát trên đài phản ánh khí thế chiến đấu dũng cảm của quân và dân ta. Chúng tôi đào công sự phòng chống máy bay trong nhịp điệu hối hả của bài hát Đào công sự

“1. Ta lại đào công sự cho trận chiến đấu ngày mai

Nào tay cuốc (ấy) tay mai ta đào mau (ớ dô hò dô, dô ta).

Tranh thủ lúc trời chưa sáng ta đào bằng xong

Đây là nơi đặt pháo, đây là hào (ù) giao thông.

Nay mai pháo của ta nòng vươn cao trên trận địa

Bắn gục bọn xâm lăng tàn ác

Bảo vệ đất nước làng quê (dô ta).

  1. Ta lại đào công sự cho trận chiến đấu ngày mai

Nào bên gái (ấy) bên trai ta đào mau (ơ) dân làng ơi (dô ta).

Tranh thủ lúc trời chưa sáng ta đào ta khoan

Ta lèn cho thật chắc, cắm thêm cành (i ì) ngụy trang.

Nay mai pháo của ta nòng vươn cao trên trận địa

Bắn gục bọn xâm lăng tàn ác

Bảo vệ đất nước làng quê (dô ta).

(KẾT)

Ta lại đào công sự (dô ta)

Cho cuộc chiến đấu còn dài (dô hò dô, dô ta).”

Chúng tôi hăng hái tới phục vụ việc chuyển đạn, ngụy trang ở các trận địa pháo, lòng vững tin ở cuộc chiến đấu chính nghĩa mà mình tham gia, quyết không cho kẻ địch thoát thân nếu chúng xâm lược nước ta. Chúng tôi rất khoái giọng điệu hào hùng, ca từ chắc nịch của bài hát  Không cho chúng nó thoát (Hoàng Vân):

“1. Nghe tiếng súng oai hùng trừng phạt quân cướp nước đang điên cuồng

Vui đón chiến công đầu từ biển khơi cho tới nơi biên phòng.

Tổ quốc thân yêu chào mừng

Lời Bác luôn luôn dặn dò

Nắm chắc tay cày không buông rời tay súng.

ĐK:

Ta đan lưới lửa trên trời, ta giăng lưới thép ngoài khơi

Chắc tay súng bộ đội và dân quân sẵn sàng

Không cho chúng nó thoát!

Không cho chúng nó thoát!

Súng vươn nòng sấm sét đang chờ chúng nó tới.

Không cho chúng nó thoát!

Không cho chúng nó thoát!

Chúng bay vào sẽ không có đường ra.

  1. Anh chiến sĩ biên phòng giờ đây đã thức bao đêm rồi

Trên đất nước tươi đẹp mười năm qua chan chứa bao nhiêu tình.

Biển lúa mênh mông dạt dào

Nhà máy khói bay đầy trời

Sức chúng ta làm ra bay đừng hòng lên cướp phá.

(ĐK)

Đặc biệt, thời gian này, bài hát Tiến bước dưới quân kỳ của nhạc sĩ Doãn Nho hướng chúng tôi nối tiếp bước quân hành của lớp cha anh với niềm tin tưởng và quyết tâm cao độ:

“Vừng đông đã hửng sáng

Núi non xanh ngàn trùng xa

Tổ quốc bao la hiền hòa

Tươi thắm bóng cờ vờn bay trên cao

Muôn trái tim này hòa nhịp cùng ngàn lời ca trong sóng lúa

Lấp lánh sao bay trên Quân kỳ.

 

Nghe rung núi đồi từng bước ta đi

Nhắc tới chiến công ngàn năm xưa

Nhìn cờ hồng bay rực rỡ...

Gương bao anh hùng bừng cháy trong tim

Quên thân mình một niềm tin trong phong ba

Tô thắm tươi thêm màu cờ

Giữ vững hòa bình, dựng xây tương lai

Chân trời mới sáng ngời quân ta đi.

 

Ghi sâu trong lòng từng bước ta đi

Mãi mãi vững tin Đảng tiên phong

Bộ đội của ta đang mạnh lớn

Lớp lớp sóng người vững bước dưới cờ

Vinh quang này là đoàn quân ta chiến thắng

Dưới ánh Quân kỳ chiếu sáng ngời...”

Bây giờ, tôi được biết rằng "Tiến bước dưới quân kỳ" là một trong 10 bài ca chính thức quy định của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhạc sĩ Doãn Nho cho biết: Bài hát “Tiến bước dưới quân kỳ” tôi viết năm 1958, ngay trên đỉnh đồi A1 Điện Biên Phủ. Thời gian đó, Đoàn ca múa Tổng Cục chính trị trở lại chiến trường xưa để phục vụ bà con và các chiến sĩ. Tôi được giao nhiệm vụ đi tiền trạm để phục vụ cho cuộc biểu diễn đồng thời sáng tác kịp thời tác phẩm mới cho Đoàn.

Hôm đó, tôi đến đồi A1, hình ảnh đầu tiên đập vào mắt tôi gây cảm xúc mạnh mẽ đó là hai mộ liệt sĩ vô danh và chiếc xe tăng gục nòng nằm đó. Mặc dù sau chiến thắng Điện Biên Phủ 4 năm, đó là thời hòa bình nhưng ở đó hơi thở của chiến tranh vẫn còn nặng nề bởi hàng ngày vẫn có tiếng mìn nổ. Ngay cả đường đi đến trường của các cháu học sinh mặc dù đã được dọn sạch nhưng các cháu hiếu động trèo lên cây khị xuống vấp phải mìn nên vẫn có thương vong. Thế rồi bà con khi dắt trâu bò đi sản xuất thì trâu bò cũng vấp mìn, khói súng chiến tranh vẫn đậm nét.

Ngày đó, tôi đã tốt nghiệp trường Sĩ quan lục quân khóa 6 nên bạn bè đồng đội của tôi tham gia chiến đấu trong chiến dịch Điện Biên Phủ khá nhiều và không ít người đã nằm lại nơi đây. Đi từ dưới chân đồi lên, bước từng bậc tôi cảm thấy rất buồn, cảm giác như từng bậc từng bậc mình đang bước theo linh cữu của đồng đội mình.

Khi lên đến đỉnh đồi, ngồi xuống vệ cỏ và quan sát thấy cây cối quanh mình rất xanh, đặc biệt là màu xanh thẫm, xanh đen của cỏ…tôi thấy rằng dưới lớp đất đó chính là máu, xương của đồng đội mình. Cảm xúc dâng trào trong đầu tôi đã bật ra những câu hát đầy cảm xúc “bước từng bậc nhớ từng người lòng đau nhói…uất ức, căm hờn hôm nay phải trả. Đồng chí ta ơi!” và đó cũng chính là những tứ đầu tiên mà sau này tôi sử dụng vào đoạn giữa bài hát: “Nghe rung núi đồi từng bước ta đi. Nhắc tới chiến công ngàn năm xưa. Nhìn cờ hồng bay rực rỡ. Gương bao anh hùng bừng cháy trong tim”. Những câu hát đó cũng được viết trước bởi vì quá xúc động bởi đó cũng chính là hình tượng của những cựu chiến binh đã ngã xuống trên mảnh đất Điện Biên nói chung và trên đồi A1 nói riêng.

Năm đó là năm quân đội ta chuyển sang rèn luyện chính quy, nên cho trở về quê hương 8 vạn cán bộ chiến sĩ và còn lại trong quân đội là những cán bộ từ tiểu đội trở lên là những người đã từng trải chiến đấu.

Lúc đó từ đồi A1 nhìn xuống con đường sang phía bên kia, mỗi buổi sáng các chiến sĩ hành quân ra thao trường tập luyện. Trong đoàn hành quân đó nhìn kỹ thấy có các anh em mới nhập ngũ mà quân đội lấy từ công trường, nông trường, từ nhà máy trường học lên. Họ là những tân binh trẻ măng. Nhưng xen kẽ trong đó là các cán bộ làm khung làm thủ trưởng, những người từng trải chiến đấu với sự rắn giỏi và nước da sạm đen.

Và nét nhạc “Nghe rung núi đồi từng bước ta đi” chính là để khắc họa nòng cốt những thế hệ đã chiến đấu đã từng trải đi trước. Từ đó, tôi mới viết nên đoạn đầu: “Vừng đông đã hửng sáng, núi non xanh ngàn trùng xa. Tổ quốc bao la hiền hòa tươi thắm bóng cờ vờn bay trên cao muôn trái tim này hòa nhịp cùng ngàn lời ca trong sóng lúa lấp lánh sao bay trên quân kỳ…” chính là tinh thần phơi phới của lớp trẻ măng đó trong đội ngũ sáng sáng ra thao trường.

Hình ảnh đội ngũ già, trẻ theo bước chân nhau ra thao trường với hai thế hệ đã gây xúc động mạnh mẽ trong tôi giúp tôi khắc họa một cách khái quát nhất hình tượng nghệ thuật trong bài hát này. Đó chính là tư tưởng chính trị, là truyền thống nhân văn với thông điệp sâu sắc là “hết thế hệ này đến thế hệ khác tiếp bước nhau đi dưới lá quân kỳ”.

Thời đó âm nhạc thường chịu ảnh hưởng của ngôn ngữ Đông Âu nói chung và âm nhạc của Nga nói riêng. Sự đặc biệt trong ca khúc này là sự giao thoa giữa trưởng và thứ: “Nghe rung núi đồi từng bước ta đi” đó chính là son thứ, còn“Vừng đông đã hửng sáng” đấy là si giáng trưởng, chất anh hùng ca.

Giao thoa giữa si giáng trưởng và son thứ đó là một đặc điểm mà thế hệ chúng tôi thể hiện. Bởi nó diễn tả được chất anh hùng ca nhưng lại đi vào chiều sâu, thấm thía. Nếu mà chỉ có trưởng thì nó dễ nông nhưng bên cạnh đó có điệu thứ tạo nên sự trầm hùng, sâu sắc. Khi ca khúc này vang lên chúng ta cũng cảm nhận rất rõ những bước đi hào hùng của lớp lớp các cán bộ chiến sĩ đồng thời cũng thấy được chiều sâu đó chính là tình yêu quê hương, đất nước và lòng biết ơn những thế hệ chiến sĩ Quân đội nhân dân đã hy sinh vì nền độc lập, tự do của đất nước.” vov.vn - Hương Loan thực hiện.

Chúng tôi tự hào là học sinh của Thủ đô, càng thêm yêu giọng hát nghệ sĩ Tuyết Thanh với bài hát Bài ca Hà Nội (Vũ Thanh):

Ta đi trên đường Hà Nội rực rỡ chiến công

Đường thênh thang Ba Đình lịch sử

Đường tấp nập Hoàn Kiếm, Đồng Xuân

Nghe náo nức trong lòng Thủ đô ta sục sôi đánh Mỹ.

  1. Ơi cô gái ơi, súng bên vai sao vuông đầu mũ

Em đi về đâu mà mắt em tươi sáng

Em đi về đâu mà chân bước hiên ngang.

Những hôm miệt mài trên bãi tập

Chiến công này hẳn có tay em.

Anh chiến sĩ ơi, đã bao đêm canh bên nòng súng

Ngắm những đường phố mà thấy sao tha thiết

Ôi Thủ đô thịt da máu xương ta...

Trút căm hờn vào quân xâm lược

Giữ đất trời Thủ đô mến yêu của ta.

  1. Ơi cô gái ơi, lúa xanh tươi thêm trên đồng lúa

Khi bom vừa rơi và khói bay trong nắng

Anh công nhân điện vẫn sáng trong đêm

Tiếng loa truyền về tin thắng trận

Giữa đất trời Thủ đô tự hào.

Ta nghe tiếng ca, tiếng ông cha ta xưa còn đó

Giữ lấy Tổ quốc dù máu xương rơi xuống

Giữ lấy Thủ đô mà năm tháng xây nên

Trút căm hờn vào quân xâm lược

Lửa anh hùng truyền thống xưa đang vùng lên

Thủ đô Hà Nội của ta là một bài ca thân yêu.”

Tôi có kỷ niệm hơi lạ với bài hát này. Đó là một ngày cuối thu, tôi đi xe đạp trên phố Hàng Bài. Khi ngang qua rạp chiếu phim Tháng 8 thì trời bỗng tối xầm lại, gió thổi thốc lên, lá từ những cây sấu trên hè phố rụng ào ào. Tôi phóng xe nhanh để tránh gặp mưa, tai lại nghe vẳng đến câu hát “Ta đi trên đường Hà Nội rực rỡ chiến công...” Say với giai điệu cuốn hút của bài hát, tôi càng đạp xe mạnh hơn. Đến nỗi một nữ cảnh sát phải đứng ra vệ đường, dơ tay và hô lớn: “Giảm tốc độ xuống”. Khi ấy, tôi mới bừng tỉnh, giảm tốc độ, nghe trong tiếng lá rụng rào rào, tiếng nghệ sĩ Tuyết Thanh “Thủ đô Hà Nội của ta là một bài ca thân yêu...”

Sau này, khi đã vào chiến trường công tác, tôi lại càng tự hào hơn về Thủ đô khi nghe bài hát  Hà Nội, niềm tin yêu và hi vọng của nhạc sĩ Phan Nhân, qua giọng hát của nghệ sĩ Trần Khánh:

“Mặt hồ gươm vẫn lung linh mây trời,

Càng toả ngát hương thơm hoa Thủ đô.

Đường lộng gió thênh thang năm cửa ô.

Nghe tiếng cười không quên niềm thương đau.

Hà Nội đó, niềm tin yêu hy vọng

Của núi sông hôm nay và mai sau.

Chân ta bước lòng ung dung tự hào,

Kìa nòng pháo vẫn vươn lên trời cao.

 

Ôi Đông Đô! Hùng thiêng dấu xưa còn in nơi đây!

Ơi Thăng Long! Ngày nay chiến công rạng danh non sông.

Hà Nội mến yêu của ta, Thủ đô mến yêu của ta

Là ngôi sao mai rạng rỡ.

Sáng soi bóng đêm Trường Sơn, lắng trong nước sông Cửu Long,

Nhẹ nhàng bước chân hành quân dệt nên tiếng ca át tiếng bom rền.”

Bài hát hòa với tâm trạng của tôi, một thanh niên đang xa Hà Nội để tham gia cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, và luôn luôn hướng về Hà Nội với niềm tin và hi vọng, tin rằng cuộc kháng chiến của ta nhất định thắng, hi vọng có ngày tôi lại được trở về với hồ Gươm lung linh mây trời, để rồi vào năm 1975, niềm tin, hi vọng ấy của tôi đã thành sự thật.

(Còn nữa)

Bạn đang đọc bài viết "Ngân vang mãi giai điệu Tổ quốc (phần 4)" tại chuyên mục Nghiên cứu. | Hotline: 08.4646.0404 | Email: toasoan@vanhoavaphattrien.vn